Zwemmersjeuk

Van zodra het mooi weer wordt, zoeken mensen het water op. Aan het zwemmen in zoet open water zijn steeds een aantal gezondheidsrisico’s verbonden. Sommige zijn gemakkelijk te diagnosticeren, andere leveren minder uitgesproken klachten op zoals jeuk of huidirritaties. In die gevallen is de alertheid van de huisarts van cruciaal belang om de juiste diagnose te kunnen stellen. Aan de artsen wordt gevraagd om elk geval van zwemmersjeuk te melden.

Dit artikel geeft uitleg over cercariën dermatitis of zwemmersjeuk, een minder goed gekend ziektebeeld dat regelmatig voorkomt na het zwemmen in zoete zwem- en recreatievijvers op het einde van het zwemseizoen wanneer het water goed opgewarmd is.

Wat is zwemmersjeuk?

Zwemmersjeuk is een sterk jeukende huiduitslag die veroorzaakt wordt door een allergische reactie tegen de larven (cercariën) van een platworm (Trichobilharzia spp.) die als parasiet leeft in watervogels (eindgastheer). De eitjes van deze wormen ontwikkelen zich in waterslakken tot cercariën.  Bij warm weer migreren deze massaal uit de waterslakken op zoek naar watervogels om deze opnieuw te infecteren. Infectie gebeurt via de huid. In sommige gevallen dringen ze ook de opperhuid van mensen binnen, waar ze een ontstekingsreactie kunnen veroorzaken. De larven gaan in de huid direct dood enkunnen niet in mensen overleven. Mensen kunnen elkaar daarom niet besmetten met zwemmersjeuk.

Ziektebeeld

Bij penetratie van cercariën door de huid ontstaat binnen de 4 tot 20 minuten een prikkelend of jeukend gevoel dat ongeveer 1 uur aanhoudt. Hierna ontstaan maculae die meestal na enkele uren en soms na enkele dagen verdwijnen.  Af en toe ontstaan urticaria of diffuus erythema gedurende de eerste uren van infectie. 10 tot 15 uur na infectie ontstaan papulae ter hoogte van de penetratieplaatsen. Dit gaat gepaard met hevige jeuk. Soms ontstaan purpurae en 2 tot 3 dagen na infectie kunnen er zich vesikels vormen ter hoogte van de papulae.  Genezing verloopt spontaan en duurt gemiddeld 2 weken. Ongeveer 10 dagen na infectie zijn de papulae verdwenen. Door de intense jeuk kunnen echter krabletsels ontstaan waardoor de papulae secundair geïnfecteerd kunnen worden. Dit leidt tot het ontstaan van pustules en vertraagt de genezing.

De intensiteit van zwemmersjeuk is afhankelijk van het aantal voorgaande infecties. Hoe meer infecties een persoon heeft doorgemaakt, hoe meer uitgesproken de ontstekingsreactie zal zijn. Een primaire infectie gaat gepaard met een eerder milde huidreactie. Meestal ontstaan enkel maculae. Als er toch papulae ontstaan, zijn deze klein en onopvallend. Bij gesensibiliseerde personen geven de cercariën aanleiding tot het ontstaan van grotere papulae met vesikels, erythema en oedeem. Wanneer gesensibiliseerde personen een zeer sterke infectie doormaken, kan dit gepaard gaan met algemene symptomen zoals koorts, zwelling van de lokale lymfeknopen, oedeem, hoofdpijn, misselijkheid en diarree.

Behandeling

De behandeling van zwemmersjeuk gebeurt enkel symptomatisch. Antiprurigineuze middelen kunnen lokaal op de huid worden aangebracht om de jeuk te verminderen. Bij erge infecties kan men gebruik maken van antihistaminica en milde corticosteroïden.

Diagnose en differentiaaldiagnose

De diagnose wordt meestal gesteld op basis van klinische en epidemiologische gegevens. Uit de anamnese moet steeds blijken dat er een recent contact met natuurlijk water is geweest. Letsels ontstaan enkel op plaatsen waar de huid in contact is geweest met het water.

Men ziet voornamelijk maculopapulaire huidletsels ter hoogte van de benen, voorarmen en handrug die gepaard gaan met jeuk. Wanneer men in groepsverband heeft gezwommen, ontstaan de symptomen meestal bij meerdere personen tegelijkertijd.

Differentiaal diagnostisch is het belangrijk om een onderscheid te maken tussen zwemmersjeuk, insectenbeten (vlooien, muggen), zonne-uitslag, contact dermatitis, dermatitis van bacteriële oorsprong en blootstelling aan blauwalgen.

Welke informatie inwinnen bij de patiënt?

- Datum en tijdstip van zwemmen?

- Plaats van zwemmen?

- Zijn er nog andere mensen met klachten?

- Indien mogelijk: anamnese zieke + foto’s letsels

- Naast jeuk ook bijkomende klachten?

Richtinggevend maar niet definitief zijn:

  * Is de jeuk beperkt tot bepaalde lichaamsdelen (onderbenen, rug, vnl. onder knellende randen van badkledij,…)? Dit wijst in de richting van zwemmersjeuk.

  * Een combinatie van huidklachten en gastro-intestinale klachten wijst eerder in de richting van cyanobacteriën.

Factoren die het risico op zwemmersjeuk vergroten

  • Verschillende weerparameters hebben een invloed op de fysische eigenschappen van het water en dus ook op het gedrag van de cercariën. Hoge temperatuur en hoge luchtdruk verhogen het risico op zwemmersjeuk. De temperatuur van het water moet immers hoog genoeg zijn opdat de cercariën kunnen ontwikkelen in de slak.
  • Cercariën worden meestal vrijgesteld uit de slak in de ochtend. Mensen die ’s morgens gaan zwemmen, hebben dan ook meer kans om geïnfecteerd te worden.
  • Hoe langer iemand in het water verblijft, hoe groter de kans dat cercariën contact kunnen maken met de huid.

Hoe zwemmersjeuk voorkomen?

De kans op zwemmersjeuk neemt af wanneer men niet langer dan 10 minuten in het water blijft, zich daarna goed afdroogt en direct droge kleding aantrekt.

Zwemwaterkwaliteit

Tijdens het badseizoen (vanaf mei voor recreatiewater) wordt de kwaliteit van het zwemwater aan de kust, de zwemvijvers en de officiële recreatiewateren permanent gecontroleerd door de Vlaamse Milieumaatschappij in opdracht van het Vlaams Agentschap Zorg en Gezondheid. De resultaten zijn raadpleegbaar op de website: www.kwaliteitzwemwater.be

Op basis van die resultaten geeft de afdeling Preventie van het Agentschap een zwem- of recreatieadvies.

Om de kwaliteit te beoordelen, worden de bacteriologische parameters E. coli en intestinale enterokokken bepaald. Voor zwem- en recreatievijvers worden ook cyanobacteriën (blauwalgen) opgevolgd. Voor cercariën is er echter geen eenvoudige laboratoriumtest beschikbaar. De aanwezigheid ervan in het water kan dus niet gemonitord worden. Ook is er geen rechtstreeks verband met de hierboven vermelde bacteriologische parameters.

Meldpunt voor huisartsen

De website www.kwaliteitzwemwater.be heeft ook een meldpunt waar men terecht kan met vragen, opmerkingen of klachten over de toestand van de zwemwaterkwaliteit. Aan artsen wordt er aangeraden om elk geval van zwemmersjeuk te melden via deze website en daarbij zoveel mogelijk informatie (zie ‘informatie inwinnen’) door te geven. De afdeling Preventie volgt dit dan automatisch verder op.